Nghi Đậu Mùa Khỉ: 5 Việc Cần Làm Trước Khi Đến Bệnh Viện

Bạn vừa thấy nốt lạ ở vùng kín hay quanh miệng, hoặc vừa tiếp xúc gần với người được báo là mắc mpox? Nếu nghi đậu mùa khỉ, điều quan trọng nhất không phải tự đoán bệnh mà là làm đúng vài việc để bảo vệ chính mình và người xung quanh, trong lúc chờ được cơ sở y tế hướng dẫn. Bài viết này là danh sách việc nên làm và nên tránh trong khoảng thời gian đó, viết theo hướng dễ áp dụng.

Vì sao nghi mpox cần xử lý khác một nốt mụn thông thường?

Mpox lây qua tiếp xúc gần, nên chỉ vài thói quen sinh hoạt trong nhà cũng ảnh hưởng đến người ở cùng. Theo WHO, người bệnh cần tự cách ly theo hướng dẫn của nhân viên y tế, và người từng tiếp xúc gần với ca bệnh nên tự theo dõi triệu chứng trong 21 ngày [1].

Thời gian ủ bệnh thường khoảng 1 tuần, có thể kéo dài tới 3 tuần [1]. Vì vậy, một nốt xuất hiện hôm nay có thể liên quan đến lần tiếp xúc từ nhiều ngày trước, và việc nhớ lại mốc tiếp xúc rất có ích khi bạn nói chuyện với nhân viên y tế.

5 việc cần làm ngay khi nghi đậu mùa khỉ

1. Gọi trước, rồi mới đến. Liên hệ y tế dự phòng địa phương hoặc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM để được hướng dẫn xét nghiệm. Bệnh cần cách ly, nên việc báo trước giúp cơ sở y tế chuẩn bị đón bạn đúng cách [2]. Đừng tự đến phòng khám đông người khi chưa gọi.
2. Che kín tổn thương. Dùng quần áo dài hoặc băng gạc sạch che nốt, nhất là khi phải ra khỏi nhà, và đeo khẩu trang khi ở gần người khác [2]. Hạn chế tiếp xúc da kề da, ôm hôn, quan hệ tình dục và không dùng chung khăn, chăn ga, đồ cá nhân.
3. Không gãi, không nặn, không chọc vỡ mụn nước. Cách này giúp tránh tổn thương lan rộng hoặc nhiễm trùng thêm [2]. Cũng không tự bôi hay tự uống thuốc khi chưa rõ nguyên nhân; thuốc bôi không phù hợp có thể làm nốt khó đánh giá hơn.
4. Giữ vệ sinh nhẹ nhàng. Rửa tay trước và sau khi chạm vào tổn thương, giữ vùng da sạch và khô. Nếu có vết loét trong miệng, súc miệng bằng nước muối [2].
5. Báo cho bạn tình và người sống cùng. Việc này không nhằm quy lỗi mà để họ biết cách theo dõi sức khỏe trong 21 ngày. Nếu vừa tiếp xúc gần với người bệnh, bạn cũng nên hỏi cơ sở y tế về tư vấn tiêm phòng sau phơi nhiễm.

Nếu bạn muốn hiểu vì sao không thể nhìn nốt để tự kết luận, và nốt mpox khác herpes, giang mai ở điểm nào, có thể đọc thêm hướng dẫn nhận diện nốt đậu mùa khỉ của bác sĩ da liễu Anh Mỹ Clinic.

Trong lúc chờ: nên và không nên

Nếu bạn là người vừa tiếp xúc gần với ca mpox

Chưa có nốt không có nghĩa là bạn không cần làm gì. WHO khuyên người tiếp xúc gần theo dõi triệu chứng trong 21 ngày [1]. Trong thời gian đó, hãy để ý các dấu hiệu sau:

• Sốt, mệt, đau đầu, đau cơ.
• Sưng hạch ở cổ, nách hoặc bẹn.
• Nốt hoặc vết loét mới ở da, vùng kín, hậu môn hay trong miệng.

Khi có bất kỳ dấu hiệu nào, hãy liên hệ cơ sở y tế theo cách ở mục trên thay vì chờ thêm, vì lúc này bạn đã ở diện nghi đậu mùa khỉ cần được hướng dẫn. Nếu bạn chưa có triệu chứng nhưng đang lo lắng, gọi hỏi y tế dự phòng địa phương vẫn là lựa chọn hợp lý.

Khi nào cần đến cơ sở y tế ngay khi nghi đậu mùa khỉ?

Đa số người khỏe mạnh bị mpox nhẹ [1], nhưng có những dấu hiệu cần được đánh giá gấp. Theo hướng dẫn lâm sàng của WHO, cần đi khám ngay khi có nôn hoặc mất nước, đau mắt hoặc nhìn bất thường, hạch cổ đau gây khó nuốt và ăn uống kém, khó thở hoặc lú lẫn [2]. Trẻ nhỏ, người mang thai và người suy giảm miễn dịch cũng cần được ưu tiên đánh giá sớm [2].

Ngược lại, nếu nốt không kèm dấu hiệu nghi mpox và bạn chỉ băn khoăn không rõ đó là herpes, giang mai, sùi mào gà hay bệnh da khác, hãy khám da liễu để được phân biệt rõ.

Câu hỏi thường gặp

Nghi đậu mùa khỉ nhưng chưa có triệu chứng thì làm gì?

Bạn không cần lo lắng quá mức, nhưng nên tự theo dõi sức khỏe trong 21 ngày kể từ lần tiếp xúc gần cuối cùng. Nếu xuất hiện sốt, sưng hạch hoặc nốt lạ, hãy gọi cơ sở y tế để được hướng dẫn. Trong thời gian theo dõi, nên hạn chế tiếp xúc da kề da với người khác.

Nổi một nốt duy nhất ở vùng kín có thể là mpox không?

Có thể, vì mpox có khi chỉ gây một vài nốt, và nhiều bệnh khác cũng gây nốt hoặc vết loét ở vùng kín. Không thể kết luận bằng mắt. Cách an toàn là che kín nốt, không tự bôi thuốc và liên hệ y tế để được hướng dẫn xét nghiệm. Bạn có thể xem thêm cách phân biệt các nguyên nhân gây nốt vùng kín để hiểu vì sao cần xét nghiệm.

Nghi mpox có đi khám ở phòng khám da liễu thông thường được không?

Với ca nghi đậu mùa khỉ, bạn nên gọi trước và được hướng dẫn đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM, chứ không nên tự đến phòng khám thường. Vì bệnh cần cách ly, người nghi mắc mpox được xét nghiệm, cách ly và điều trị theo quy định. Bạn nên gọi trước để được hướng dẫn cụ thể. Với nốt hay vết loét vùng kín không kèm dấu hiệu nghi mpox, bác sĩ da liễu có thể khám và tư vấn phân biệt.

Có nên tự mua thuốc uống hoặc thuốc bôi khi nghi mpox không?

Không nên, kể cả khi bạn mới chỉ nghi đậu mùa khỉ và chưa có kết quả xét nghiệm. Theo WHO, hiện chưa có thuốc kháng virus nào được chứng minh hiệu quả với mpox [1]. Việc có dùng thuốc hay không, nhất là ở người có nguy cơ bệnh nặng, do bác sĩ điều trị quyết định. Việc bạn nên làm là giữ vệ sinh, che kín tổn thương và không nặn hay gãi.

Bao lâu thì được quan hệ tình dục trở lại sau khi khỏi?

Chỉ nên quan hệ lại khi mọi tổn thương đã đóng vảy, vảy bong hết và da mới đã mọc, tốt nhất sau khi bác sĩ xác nhận [2]. WHO cũng khuyên dùng bao cao su thêm 12 tuần như một biện pháp thận trọng [1].

Tài liệu tham khảo

1. World Health Organization. Mpox — Fact sheet. who.int. Cập nhật 26/08/2024.
2. World Health Organization. Clinical management and infection prevention and control for mpox: living guideline, May 2025. Geneva: WHO; 2025. who.int

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế việc thăm khám và xét nghiệm trực tiếp; mọi quyết định dùng thuốc cần do bác sĩ điều trị chỉ định.