Nổi ban khi mang thai có phải giang mai không? Đây là câu hỏi nhiều mẹ bầu đặt ra, nhất là khi ban xuất hiện ở lòng bàn tay. Nỗi lo này có cơ sở y khoa, vì ban của giang mai thứ phát thật sự có thể xuất hiện ở lòng bàn tay, bàn chân. Nhưng cũng có những bệnh khác gây ngứa hoặc nổi ban ở đúng vùng đó khi mang thai. Bài này giúp bạn hiểu các khác biệt chính và vì sao xét nghiệm máu mới là câu trả lời.
Vì sao ban ở lòng bàn tay khiến người ta nghĩ đến giang mai?
Theo trang giáo dục của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), ban của giai đoạn thứ phát có thể xuất hiện ở lòng bàn tay và/hoặc lòng bàn chân. Ban thường sần sùi, màu đỏ hoặc nâu đỏ. Điểm đáng chú ý là ban này thường không ngứa.
Đây là lý do vì sao bác sĩ luôn nghĩ đến giang mai khi gặp ban ở vùng này, nhất là ở người đang mang thai. Hãy xem đây là một gợi ý để đi xét nghiệm. Nó không phải cách để bạn tự chẩn đoán.
Ban giang mai khác gì các bệnh da thường gặp khi mang thai?
Khi mang thai, ngứa và nổi ban rất thường gặp (khoảng 18–40% thai phụ bị ngứa, theo Stefaniak và cộng sự, 2022). Phần lớn do các bệnh da lành tính. Bảng dưới so sánh nhanh vài tình huống hay bị nhầm.
| Tình huống | Vị trí điển hình | Ngứa? | Cần làm gì |
|---|---|---|---|
| Giang mai thứ phát | Có thể ở lòng bàn tay, bàn chân, kèm tổn thương niêm mạc, hạch (CDC) | Thường không ngứa (CDC) | Xét nghiệm máu, điều trị theo chỉ định bác sĩ |
| PUPPP (phát ban đa dạng thai kỳ) | Bụng, trong vết rạn da, thường chừa vùng rốn | Ngứa | Khám da liễu; bệnh lành tính, tự giới hạn |
| Ứ mật trong gan thai kỳ | Ngứa lòng bàn tay, bàn chân, sau lan toàn thân, không có ban nguyên phát | Ngứa dữ dội | Báo bác sĩ sản khoa ngay để xét nghiệm acid mật |
| Pemphigoid thai kỳ | Bụng, gồm cả rốn, sau thành bóng nước căng | Ngứa | Sinh thiết da; theo dõi như thai kỳ nguy cơ cao |
Bảng chỉ mang tính minh họa. Vì nhiều bệnh chồng lấn nhau về hình thái, bạn không thể loại trừ hay khẳng định giang mai bằng cách nhìn ban. Việc phân loại các bệnh da đặc hiệu thai kỳ, cùng mức độ nguy cơ của từng nhóm, được tổng hợp trong phân tích nguy cơ các bệnh da thai kỳ theo y văn gần đây.
Vì sao thai phụ được khuyến cáo xét nghiệm giang mai?
CDC nêu rõ: mọi phụ nữ mang thai nên được xét nghiệm giang mai ở lần khám thai đầu tiên. Một số thai phụ, cụ thể là người sống ở nơi bệnh giang mai còn phổ biến hoặc có nguy cơ nhiễm trong thai kỳ, được CDC khuyến cáo xét nghiệm lại vào khoảng tuần thai thứ 28 và lúc sinh. Bác sĩ sản khoa sẽ đánh giá bạn có thuộc nhóm này hay không.
Lý do là nếu không được điều trị kịp thời, giang mai của mẹ có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho trẻ. Các biến chứng CDC liệt kê gồm đục thủy tinh thể, điếc, co giật, thậm chí tử vong.
Vì vậy, nếu bạn chưa nhớ mình đã được xét nghiệm hay chưa, hãy hỏi lại bác sĩ sản khoa. Xét nghiệm là việc bình thường trong chăm sóc thai kỳ, không phải sự nghi ngờ đối với bạn hay gia đình.
Nếu xét nghiệm dương tính thì sao?
Hãy giữ bình tĩnh, vì bệnh điều trị được. Hướng dẫn điều trị của CDC ghi nhận penicillin dạng tiêm là liệu pháp duy nhất có hiệu quả được chứng minh cho giang mai trong thai kỳ. Thai phụ dị ứng penicillin vẫn được khuyến cáo giải mẫn cảm để dùng thuốc này, thay vì đổi sang kháng sinh khác. Loại thuốc, liều lượng và thời gian dùng do bác sĩ chỉ định sau khi khám.
Bạn tình cũng cần được khám và xét nghiệm để tránh lây qua lại. Bạn nên trao đổi với bác sĩ về cách thông báo phù hợp. Đừng tự mua thuốc kháng sinh về uống, vì như vậy có thể che lấp triệu chứng mà không điều trị đúng bệnh.
Khi nào cần gặp bác sĩ?
- Nổi ban ở lòng bàn tay, bàn chân, dù ngứa hay không ngứa.
- Có vết loét không đau ở vùng kín hoặc miệng, hoặc nổi hạch, kèm ban toàn thân.
- Ngứa lòng bàn tay, bàn chân mà da không nổi ban: báo bác sĩ sản khoa để xét nghiệm acid mật.
- Bạn chưa từng được xét nghiệm giang mai trong lần mang thai này.
Câu hỏi thường gặp
Nổi ban khi mang thai có chắc là giang mai không?
Không chắc. Ban ở lòng bàn tay có thể gợi ý giang mai thứ phát, nhưng cũng có bệnh da khác gây ban hoặc ngứa. Chỉ xét nghiệm máu và thăm khám mới xác định được.
Ngứa lòng bàn tay khi mang thai mà không có ban thì nghĩ đến bệnh gì?
Cần nghĩ đến ứ mật trong gan thai kỳ, đặc biệt khi ngứa xuất hiện ở 3 tháng giữa hoặc cuối. Hãy báo bác sĩ sản khoa để xét nghiệm acid mật (Erlandson và cộng sự, 2023).
Xét nghiệm giang mai khi mang thai làm vào lúc nào?
CDC khuyến cáo mọi thai phụ xét nghiệm ở lần khám thai đầu tiên. Một số thai phụ sống ở nơi bệnh phổ biến hoặc có nguy cơ nhiễm trong thai kỳ cần xét nghiệm lại ở khoảng tuần 28 và lúc sinh. Bác sĩ sản khoa sẽ đánh giá bạn thuộc nhóm nào.
Tài liệu tham khảo
- Centers for Disease Control and Prevention. About Syphilis (trang giáo dục người bệnh). cdc.gov
- Centers for Disease Control and Prevention. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021: Syphilis. cdc.gov
- Centers for Disease Control and Prevention. Syphilis During Pregnancy (STI Treatment Guidelines, 2021). cdc.gov
- Stefaniak AA, Pereira MP, Zeidler C, Ständer S. Pruritus in Pregnancy. American Journal of Clinical Dermatology. 2022;23(2):231-246. PMC8860374
- Erlandson M, Wertz MC, Rosenfeld E. Common Skin Conditions During Pregnancy. American Family Physician. 2023;107(2):152-158. aafp.org
Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế việc thăm khám trực tiếp; mọi quyết định dùng thuốc cần do bác sĩ điều trị chỉ định.
Bài viết được tham vấn chuyên môn bởi
BSCKII. Trương Lê Đạo
Giám đốc Chuyên môn — Phòng khám Da liễu Anh Mỹ Clinic
